{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-rozszerzony/zad/Temat 3","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-rozszerzony","number":"Temat 3","points":null,"ptype":"open","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2023,"month":null,"level":null,"text":"Temat 3.\nMiędzy utopią a antyutopią.\nPunktem wyjścia swoich rozważań o literackich obrazach budowania idealnego świata\nuczyń Małą apokalipsę Tadeusza Konwickiego.\nW pracy odwołaj się do:\nMałej apokalipsy Tadeusza Konwickiego\nutworów literackich z dwóch różnych epok\nwybranego kontekstu.\nPrzykładowe ocenione rozwiązania\nPrzykład 1.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\nHistoria i literatura pokazują nam, jak różnie może wyglądać świat\ni jak dynamicznie dochodzi w nim do przemian. Najmniej łaskawe dla\nspołeczeństwa są oczywiście czasy wojny, wśród nich dwie największe\ni najbardziej dramatyczne w skutkach, ale również okresy rządów\ntotalitarnych i autorytarnych, kiedy jednostka zostaje podporządkowana\nideom partyjnym. Paradoksem jest, że zazwyczaj wprowadzanie takich\nsystemów jest umotywowane chęcią stworzenia rzeczywistości\nidealnej, eliminującej cierpienie, ból, niedoskonałości ówczesnego\nsprawowania władzy. Już Platon, jeden z myślicieli starożytnej Grecji,\nw pracy pt. „Państwo” przedstawiał arkadyjską wizję społeczeństwa pod\nelektoratem rządów totalitarnych. Filozof wiązał nierozłącznie kontrolę\nnad poszczególnymi sferami życia obywatela z warunkiem uzyskania\npełni szczęścia wśród mieszkańców objętych tym systemem. Jego\nrozważania stanowią dla wielu pisarzy i myślicieli wieków dalszych\npunkt wyjścia do zbadania, czy tak naprawdę owa arkadia nie jest\njednocześnie ograniczeniem podstawowych swobód.\nW dobie renesansu, a więc w czasach powrotu do idei antycznych,\nfilozof Thomas More stworzył własną definicję państwa idealnego,\nnazywając go utopią. W pracy o tym samym tytule zobrazował wyspę i\nobowiązujące na niej zasady, które niewątpliwie zbliżone są do wizji\narkadii Platona: brak własności prywatnej, wyznaczony czas na pracę i\nodpoczynek, ingerencja w życie jednostki. Co więcej, postulaty te\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\n108 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\nsp.\nsp.\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\nprzypominają chociażby system komunistyczny wprowadzony w Polsce\npo II wojnie światowej, a więc około 4 wieki później. Udowadnia to, jak\nblisko oscylują wokół siebie opisywane w różnych okresach\nwyobrażenia utopijnego społeczeństwa.\nSpojrzenie filozofów na istotę uczynienia świata idealnym\npociągnęło za sobą chęć przełożenia owych wizji na konkretny obraz√\nprzez co również pisarze zajmowali się zagadnieniem arkadii i jej\nkonsekwencji. ‿ Pozostając w temacie Polski Ludowej, jednym z\nutworów, które nawiązują do systemu komunistycznego i przedstawiają\njego cechy jest „Mała apokalipsa” Tadeusza Konwickiego. Autor opisał\nw\nniej\nhistorię\nintelektualisty,\nktóremu\npowierzono\nzadanie\nsamospalenia w akcie manifestacji wolności i zerwania z obowiązującą\ndoktryną. Cały tekst poświęcony jest nie tylko ukazaniu form ucisku\nspołeczeństwa i propagowania partyjnych postulatów, ale także próbie\nodpowiedzenia na pytanie, jaki wpływ rzeczywiście ma taka postać\nrządów na obywateli. Autor dochodzi do wniosku, że system totalitarny\nwprowadza jednostkę w marazm, pozbawia go indywidualności, ale też\nchęci do funkcjonowania w zastanym świecie. Według książki każdy\nprzeżywa swoją „małą”, czyli osobistą apokalipsę, co sumarycznie\nprowadzi do degradacji całego społeczeństwa.\nKolejny obraz świata oparty na konstrukcji utopii, to dystopia, czyli\n„czarna wizja przyszłości” Oceanii opisana w książce Georga Orwella\n„Rok 1984”. Precyzując, kraj ten przedstawia się czytelnikowi jako\narkadia poprzez władzę i jej metodę „niekończącej się wojny”, ale jako\nantyutopię poznajemy go z perspektywy głównego bohatera. ‿ Tzw.\nPartia, czyli najwyższa instytucja prawna sprawująca porządek\nw krainie, utrzymuje pozory prowadzonej na granicach wojny w celu\nuwiarygodnienia swoich propagandowych haseł, których podstawą jest\ntwierdzenie: w państwie jest najlepiej, bo wszędzie indziej panuje\nniepokój. Oprócz tego władza próbuje już nie tylko kontrolować czyny\nobywateli, ale także wniknąć do ich umysłów i wpływać na ich\nświatopogląd, czego następstwem jest hierarchizacja społeczeństwa,\nograniczenie wolności jednostek, a w konsekwencji uzyskanie\npozornego spokoju i panowania nad sytuacją w Oceanii. Cechy te\nzarówno Platon, jak i More wyszczególnili jako czynniki niezbędne do\nfunkcjonowania utopii. Obok tego wysuwa się spojrzenie na świat\njęz.\njęz.\n√ int.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 109\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\njednego z jego mieszkańców Oceanii - Winstona, który usilnie próbuje\nuwolnić się z kajdan reżimu. Jako jednostka inteligentna potrafi on\noddzielić sferę partyjną od osobistego myślenia, zauważyć absurdy i\nmankamenty państwa: ubóstwo, ciągły strach, dyskryminację, ucisk\nrządzących, obłudę. Jego spojrzenie pozwala rozgraniczyć działania\nPartii i faktyczną rzeczywistość, co z kolei prowadzi do mieszania się\nkategorii - arkadia opisana w „Roku 1984” bardzo łatwo staje się\ndystopią i na odwrót.\nŚwiat nieustanie próbuje być kształtowany i podporządkowywany\nw imię stworzenia lepszego jutra, jego perfekcyjnej wersji, jednak\ngranica między ładem i harmonią a wprowadzeniem stanu destrukcji i\ndegradacji okazuje się delikatna. Przykłady, zarówno te historyczne, jak\ni literackie, potwierdzają, że dobre chęci nie wystarczą w sytuacji, gdy\nwprowadza się reżim i narzuca własną ideologię. Utopia jako państwo\nbez obowiązującej doktryny totalitarnej nie ma racji bytu, co udowadniali\nna przestrzeni lat filozofowie i pisarze (Platon, More), ale jednocześnie\nwraz z owym ustrojem następuje czas ucisku i ograniczeń, co kształtuje\ntypowy obraz dystopii, uwidoczniony w „Małej apokalipsie” Konwickiego\ni „Roku 1984” Orwella. Można stwierdzić, iż utopia i dystopia są\nswoistym uzupełnieniem, a bez jednego nie istnieje drugi. Powinno być\nto przestrogą dla przyszłych polityków, rządzących i wizjonerów świata,\nże dążenie do idealności prowadzi w gruncie rzeczy do upodlenia i\ndemoralizacji społeczeństwa, a to tylko cofa i niszczy osiągnięty\npostęp.\n/716 wyrazów/\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z trzech różnych epok, w tym\ndo lektury obowiązkowej (Małą apokalipsę Tadeusza Konwickiego, Rok 1984\nGeorga Orwella)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Małą apokalipsę Tadeusza\nKonwickiego (funkcjonalna analiza obrazu świata pozornej arkadii, obraz antyutopii\nrodzącej dramaty jednostek, pełne wnioskowanie argumentacyjne dotyczące\nobrazu państwa totalitarnego i dramatu bohatera); również w pełni funkcjonalnie\nwykorzystano odniesienie do Roku 1984 Georga Orwella (analiza cech dystopii,\n110 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\nwizji świata z punktu widzenia bohatera w odniesieniu do filozoficznych\ni ideologicznych koncepcji szczęśliwego społeczeństwa) oraz odniesienia do Utopii\nThomasa\nMore’a\n(obraz\nutopijnego\npaństwa,\nktóre\nstaje\nsię\nswoim\nprzeciwieństwem\nfunkcjonalnie wykorzystano również kontekst interpretacyjny (filozoficzny -\nplatońska koncepcja państwa jako punkt odniesienia do rozważań i analizy kreacji\npaństwa totalitarnego w analizowanych utworach literackich)\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówionych dzieł literackich i kontekstu interpretacyjnego\npogłębiającego rozważania świadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;\n2 zaburzenie spójności wynikają z braku powiązania treści w akapicie.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 0 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;\n17 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 1 błąd interpunkcyjny.\nŁącznie\n28 punktów\nPrzykład 2.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\nOdmienne wizje świata od lat stanowią powód do długich dyskusji\ni czynów, które często zmieniają bieg historii. Na przestrzeni epok jest\nto nadal chętnie podejmowany temat, zarówno w literaturze, jak i na\nscenie politycznej. Ludzie stale dążą do stworzenia idealnego świata,\npisarze, poeci opisują swoje pomysły i przemyślenia w wielu dziełach.\nGranica między utopią a antyutopią jest niezwykle płynna, w dużej\nmierze zależy od poglądów jednostki i wpływającego na nią otoczenia.\nLiterackie obrazy budowania idealnej rzeczywistości są uzależnione od\nczasów, w jakich powstały.\nW\npowieści\nTadeusza\nKonwickiego\n„Mała\napokalipsa’’\nprzedstawiono obraz, które można odnieść do realiów świata\nkomunistycznego. Świata, którego zamysł miał być perfekcyjny,\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 111\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\na którego\nmechanizmy\nfunkcjonowania\nKonwicki\nobnaża.\nW komunizmie stawiano na zniesienie własności prywatnej, wszystko\nmiało być wspólne, jednakie dla każdego. Jak pokazała historia√ z tego\nsystemu wyszło o wiele więcej złego. Co mogło być tego przyczyną?\nWizja wspólnej utopii przemieniła się w realia zbiurokratyzowanych,\nnadmiernie zorganizowanych metod dyktatorskich. Zobrazowana\nw utworze rzeczywistość to rozpadające się budynki, oznaki\nzniewolenia,\nstały\nbrak\npodstawowych\nproduktów,\nmalejąca\nindywidualność. To symbole upadku utopii. Główny bohater powieści\ndobrze zdaje sobie sprawę, jak wyglądają otaczające go miejsca,\ndostrzega wszechobecny reżim, cenzurę, sam jest przepytywany,\nlegitymowany przez milicję. Pragnie dla ludzi wolności. Dla słuszności\nidei opozycji jest gotowy do publicznego samospalenia, bo nie takiego\nświata pragnie dla przyszłych pokoleń. Komunistyczna władza odebrała\nwszystkim marzenia i możliwości spełnienia ich; władza zaczęła\npropagować pracę dla państwa jako jedyną słuszną powinność.\nJedną z pierwszych utopijnych wizji stworzył Platon, opisał ją\nw swoim dziele zatytułowanym ,,Państwo’’. Własne przeżycia skłoniły\ngo do zaproponowania zmian, które miałyby na celu poprawę poziomu\nżycia. Filozof przemyślał każdy punkt. Przede wszystkim twierdził, że\nutopia powinna składać się z trzech grup, kast, które współpracują,\nponieważ tylko wtedy państwo może dobrze działać. Popierał\nrównouprawnienie płci, propagował takie cechy jak męstwo, odwaga,\nsprawiedliwość. Wszystkie jego idee w teorii wydawały się ciekawe,\nnowatorskie, zwłaszcza jak na tamte czasy. Ale co√ jeśli na pozór\nidealna współpraca przemienia się w rutynową, schematyczną pracę,\ngdzie każdy musi znać swoje miejsce i nie ma prawa, by ktokolwiek\ndążył do osiągnięcia prywatnego szczęścia? Obywatele takiego\nspołeczeństwa, choć na pozór spędzają większość swojego czasu w\npracy, która jest najważniejsza, tak naprawdę się nie znają, małżeństwa\nsą zawierane często losowo, a wychowaniem dzieci (najlepiej tylko\nzdrowymi i w pełni sprawnymi) zajmuje się państwo. Nie istnieje\nindywidualizm jednostek, które są całkowicie poddane państwu, ich\nżycie poddane jest pełnej kontroli. Platon wspomniał także o hierarchii\nspołecznej opartej na wiedzy - pełną wiedzę mają jedynie mędrcy,\ndzięki czemu mają dostęp do wszelkich tajemnic; mniej wiedzą\n√ int.\njęz. √ int.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\n112 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\nwojownicy, a prości ludzie posiadają jedynie namiastkę prawdy.\nW takim\nspołeczeństwie,\nsprawiającym\nwrażenie\nspokojnego,\nharmonijnego, opartego na współpracy i sprawiedliwie rządzonym, po\nbliższym zapoznaniu się można zauważyć jego wady. To brak wolności\ni szacunku dla pojedynczych istnień, traktowanych jak maszyny,\nstworzone do pracy dla wyższego dobra, jakim jest państwo.\nNa granicy utopii i antyutopii balansuje także Rodion\nRaskolnikow, bohater powieści Fiodora Dostojewskiego. Młodzieniec\njest przekonany o wyższości swojej wizji. Wielokrotnie z dumą\nwspomina o swoich pomysłach i robi wszystko, by osiągnąć\nposzczególne szczeble√ dążąc do celu. W gazecie zamieszcza własne\nprzemyślenia, które uważa za niezwykłe. Wierzy, że znaczy więcejX niż\nprzeciętny obywatel, czuje się nadczłowiekiem. Jest o tym tak święcie\nprzekonany, że w jego mniemaniu ma obowiązek ulepszania świata,\nusuwania z niego niepotrzebnych, gorszych ludzi. Nie istnieją dla\nRodiona żadne zasady, prawo. Własne wizje tak bardzo go\nzaabsorbowały, że zaczął posuwać się do czynów okrutnych, jak\nzaplanowane morderstwo. Co więcej, nie odczuwał nawet skruchy po\ndokonaniu zabójstwa, czuł się usprawiedliwiony, ponieważ zrobił to dla\nwyższych celów. Raskolnikow tak głęboko zatracił się w swoich wizjach\no utopii, że nie zauważył, jak bardzo są one szkodliwe. Przekroczył\nwszelkie granice moralności.\nNa przykładach z historii świata można zauważyć, jak często\nradykalne zmiany wizjonerów doprowadziły do zniszczenia wielu\npaństw. Sny o utopii od lat nie dawały spokoju wielu postaciom. Można\nwspomnieć chociażby o Adolfie Hitlerze, który początkowo swoimi\npomysłami zyskał ogromną popularność oraz uznanie w Niemczech.\nWkrótce jednak przekonano się o okrucieństwie jego wizji o idealnym\npaństwie zamieszkiwanym tylko przez idealnych ludzi, perfekcyjnej\nrasy. Wprowadzono totalitarny system, w którym nie ma miejsca na\nwolność jednostki, a każdy element życia poddany jest pełnej kontroli.\nW czasie wojny obywatele państwa nazistowskiego byli tak\nzafascynowani ideą ich władcy, że nie potrafili racjonalnie myśleć\ni w imię utopii posuwali się do okrutnych działań. Jak widać, czasem nie\npotrzeba nawet zbyt wiele czasu, by utopia przekształciła się\nw antyutopię.\njęz.\n√ int.\nX int.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 113\n85\n86\n87\n88\n89\n90\n91\n92\n93\n94\nCienka granica między utopią a antyutopią zaciera się bardzo\nłatwo. We wspomnianych przypadkach zaczynało się od chęci zmiany\nświata, a w niedługim czasie ten sam świat legł w gruzach, na których\nzbudowano systemy kontrolujące wszystkie dziedziny życia obywateli,\nktórzy utracili własną wolność. W teorii wiele idei wydawało się być\nnaprawdę wspaniałymi. Ale w praktyce ukazywały się pewne wady,\nktóre zamiast skorygować, wprowadzono. W skutkach okazało się to\nkatastrofalne. Niewiele trzeba, by wpaść z jednej skrajności w drugą.\nKażdy chciałby żyć w pięknym świecie. Ale warto pamiętać o\npodstawowych prawach człowieka do wolności.\n/819 wyrazów/\njęz.\njęz.\njęz.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z trzech różnych epok, w tym\ndo lektury obowiązkowej (Państwa Platona, Małej apokalipsy Tadeusza\nKonwickiego, Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 12 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Małą apokalipsę Tadeusza\nKonwickiego (funkcjonalna analiza obrazu świata, który oddaje realia czasów PRL-\nu i porządku państwa komunistycznego, jest w zamyśle utopijną krainą\nszczęśliwości, a w rzeczywistości okazuje się antyutopią); również w pełni\nfunkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Państwa Platona (analiza platońskiej\nteorii\nszczęśliwego\npaństwa, które\nw rzeczywistości\nstaje\nsię własnym\nprzeciwieństwem, z utopii zmienia się w obraz państwa podporządkowującego\nsobie obywateli, ograniczającego ich wolność); częściowo funkcjonalnie została\nwykorzystana Zbrodnia i kara Fiodora Dostojewskiego (utopijność pragnień\nRaskolnikowa nie została w pełni odniesiona do obrazu państwa i społeczeństwa,\nanaliza tych mechanizmów jest powierzchowna i ogólnikowa)\nfunkcjonalnie wykorzystano również kontekst interpretacyjny (kontekst historyczny\n- pogłębienie obrazu państwa totalitarnego i jego przywódcy w osobie Adolfa Hitlera\njako przykład utopii, która przeradza się w antyutopię o zbrodniczych cechach)\nbogata argumentacja\nwykorzystanie kontekstu interpretacyjnego pogłębiającego rozważania świadczą\no erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n114 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 2 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;\n11 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 4 błędy interpunkcyjne.\nŁącznie\n25 punktów\nPrzykład 3.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\nsp.\nrzecz.\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\nCzłowiek od wieków dąży do życia w szczęściu i dobrobycie, do\nwyzbycia się wszelkich trosk i problemów. W odpowiedzi na tą potrzebę\npowstało wiele wizji utopii - idealnego świata, wolnego od zmartwień i\nniedogodności. Pomimo wielkich aspiracji do ideału społeczeństwaX\nowe założenia nie liczyły się jednak z obiektywną rzeczywistością.\nPrzeciwieństwem do takiej koncepcji jest antyutopia - wizja świata\nupadłego, zmierzającego do katastrofy. Utopia jest wizją idealnej\nrzeczywistości,\nale\nantyutopia\nwchodzi\nw\npolemikę\nz\njej\nnierealistycznymi założeniami. Przedstawiony w niej idealny porządek\nspołeczny opiera się na ubezwłasnowolnieniu jednostki i całkowitej\nkontroli organów władzy nad nią. Utopia była i jest bowiem\nprzeciwstawieniem dla zepsutego, nieuporządkowanego, zastanego\nprzez artystę świata.‿Między tymi pojęciami istnieje jednak bardzo\ncienka granica - to od danej jednostki i jej podejścia zależy√ w którą\nstronę skieruje swój umysł i duszę.\nTadeusz Konwicki w swojej powieści „Mała apokalipsa” opisuje\nrzeczywistość komunistycznej Polski. W zamyśle miały być to realia\nrówności, braterstwa, bezklasowego społeczeństwa i kultu uczciwej\npracy. Wartością fundamentalną było dobro wspólne, dzielone na\nwszystkich obywateli. Zatem jakim sposobem ustrój ten przeszedł do\nhistoriiX jako jeden z najbardziej uciążliwych lat w historii naszego\nkraju? Konwicki w swoim dziele obnaża mankamenty tego tworu.\nZ początku\nidealna\nwizja\nprzerodziła\nsię\nw\naparaty\nzbiurokratyzowanego terroru. Szara, depresyjna codzienność, życie\nw stagnacji uwydatniały tylko wyobcowanie ludzi w tym systemie.\nCzłowiek traktowany był jako element całości, a nie jako samodzielne\njęz.\nx int.\njęz.\njęz.\n√ int.\njęz.\njęz.\nX int.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 115\nrzecz.\nsp.\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\nindywiduum. Wspaniała wizja utopijnego społeczeństwa nie przetrwała\nw ludzkiej rzeczywistości i przerodziła się w obraz degradacji i upadku\nmoralności. Główny bohater - literat dostrzega te wszystkie aspekty.\nRealia√ w których żyje√ go duszą. Jego świat wypełniony jest groteską,\nludźmi, którzy korzystając z systemu, nie wierzą w niego, a nawet go\nnie akceptują. Konwicki pokazuje swojego bohateraX jako logicznie\nmyślącą jednostkę, pomiędzy zakłamanym światem władzyX a\nopozycją, która posiada nie tylko to dobre oblicze.\nŻycie w państwie komunistycznym przedstawia również historia\nopisana w „Mistrzu i Małgorzacie” Michaiła Bułhakowa w wątku\nmoskiewskim.\nW\nsocjalistycznej\nMoskwie\nlat\ntrzydziestych\ndwudziestego wiekuX nie ma miejsca na potrzeby i aspiracje jednostki\n- liczy się państwo, jako żywy organizm. Ludzie skupieni są na realizacji\nswoich elementarnych potrzeb, nie ma miejsca na cele osobiste czy\nprywatność. Wszyscy obywatele mają obowiązek służyć aparatowi\nwładzy i ogółowi społeczeństwa. Ludzie niewygodni dla systemu są\nusuwani\nw\nosobliwych\nokolicznościach.\nJest\nto\ntotalitarna\nrzeczywistość w której człowiek jest stłamszony i zniewolony. Utwór\nBułhakowa ukazuje się jako antyutopia, pokazująca√ jak zniewolenie\ni nieszczerość prowadzi do upadku moralności i chaosu.\nCzęsto zdarza się również, że wizja utopii rodzi się w osobnej\njednostce. Dana osoba uważa się za kogoś nadzwyczajnego, kogoś,\nkto dostrzega więcej aspektówX niż przeciętny szary człowiek. Jest\nprzekonany o tym, że jako jedyny może coś zmienić i ulepszyć\nfunkcjonowanie ogółu ludzkości. Bohater powieści „Zbrodnia i kara”\nrosyjskiego pisarza Fiodora Dostojewskiego jest przedstawicielem\ntakiego sposobu myślenia. Rodion chce sobie udowodnić, że\nosamotniona jednostka jest w stanie wpłynąć na funkcjonowanie całego\nspołeczeństwa. Środowisko√ w jakim żyje, tylko sprzyja wyalienowaniu\ni zamykaniu się w sobie z nurtującymi go problemami. Jest przekonany,\nże musi dokonać jakiegoś wielkiego czynu, aby udowodnić sobie, że\njest jednostką wybitną, która decyduje o sobie. Dzieli ludzi na zwykłych\ni niezwykłych, z czego ci drudzy powinni mieć prawo do naginania\ni łamania prawa i zasad moralnych w imię idei. Pogląd√ jakim kierował\nsię Raskolnikow√ jest przykładem antyutopii, w której dostrzec można\n√ √ int.\nX int.\nX int.\njęz.\nX int.\n√ int.\njęz.\nx int. jęz.\n√ int.\n√ int.\n√ int.\n116 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\n86\n87\n88\n89\n90\n91\nupadek moralności i człowieczeństwa tylko dla udowodnienia własnej\nracji i w obronie przekonań.\nWizja idealnych struktur społecznych nie jest myślą nową. Takie\nproblemy poruszali już starożytni myśliciele. Platon - grecki filozof i\nuczeń Sokratesa√ wyłożył swoje poglądy na ten temat w dziele\nzatytułowanym Państwo. Dostrzegał w ówczesnych systemach\npaństwowych oligarchiiX czy demokracji zalety, ale skupiał się na ich\nwadach. Idealne społeczeństwo dzielił na 3 grupy - najwyższą władzę,\nstrażników oraz trzecią warstwą byli pracownicy i rzemieślnicy. Poza\ntymi strukturami umieścił natomiast niewolników. Porównał ludzi do\njednego organizmu, w którym każdy organ funkcjonuje dla dobra\ncałości. Człowiek powinien pozostawać w swojej warstwie i wykonywać\nto√ co jest mu z natury przydzielone. W związku z tymX sprzeciwiał się\nidei własności prywatnej, która mogłaby popchnąć jednostkę do\naspiracji posiadania coraz większego majątku, a nie jest to czyn służący\nogółowi społeczeństwa, tylko celom osobistym. Aby temu zapobiec,\nobywatele nie powinni być pozostawiani bez odgórnego nadzoru.\nGospodarka i przepływ dóbr muszą być kontrolowane przez władzę,\na życie jednostek ma być podporządkowane rządzącym. Jego wizja\npaństwa została jednak tylko w ramach niespełnionej idei. Jej zasady\njednak przypominają totalitarne struktury, w której warstwa rządząca\nma całkowitą kontrolę nad obywatelami. Człowiek w państwie\nplatońskim miał być bowiem tylko elementem całego organizmu, nie\nniezależną osobą. Na tym przykładzie widać cienką granicę√ jaka\nwystępuje pomiędzy utopiąX a antyutopią√ i jak łatwo jest tą granicę\nprzekroczyć.\nMimo upływów wieków temat ten wciąż jest inspiracją do głębokich\nprzemyśleń. Chęć ulepszania i rozwijania otaczającego nas świata leży\nw ludzkiej naturze. Utopia pokazywała√ jak osiągnąć idealne\nspołeczeństwo, a antyutopia ujawniała mechanizmy jej osiągania -\nterror, kontrolę i przymus. Po drodze ginęła jednak ludzka wolność\ni niezależność. /806 wyrazów/\njęz.\n√ int.\nx int.\njęz.\n√ int. X int.\njęz. jęz.\n√ int.\nX√ int.\n√ int.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z trzech różnych epok, w tym\ndo lektury obowiązkowej (Małej apokalipsy Tadeusza Konwickiego, Mistrza\ni Małgorzaty Michaiła Bułhakowa, Państwa Platona)\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 117\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 10 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Małą apokalipsę Tadeusza\nKonwickiego (funkcjonalna analiza sposobu budowania obrazu peerelowskiej\nrzeczywistości w powieści, miejsca, które pozbawia człowieka woli życia, odbiera\nwolność jednostce); również w pełni funkcjonalnie zastosowano odniesienie do\nPaństwa Platona (analiza platońskiej teorii państwa, utopijnych założeń, które stają\nsię własnym przeciwieństwem, ukazanie cienkiej granicy między utopią\na antyutopią), częściowo funkcjonalnie wykorzystano odniesienia do Mistrza\ni Małgorzaty Michaiła Bułhakowa (ogólnikowa analiza koncepcji państwa\ntotalitarnego)\nodwołanie do Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego można uznać za funkcjonalny\nliteracki kontekst interpretacyjny, pozwalający poszerzyć koncepcję utopii\no wyidealizowane, ale destrukcyjne teorie i pomysły jednostki chcącej naprawy\nświata i budowy nowych struktur społecznych\nbogata argumentacja\nkontekst interpretacyjny pogłębiający rozważania świadczy o erudycji zdającego\ndwa błędy rzeczowe obniżają ocenę pracy (powieść Konwickiego nie opisuje\nrealiów państwa komunistycznego, skoro nie jest dokumentem; stwierdzenia\ndotyczące realizacji potrzeb jednostki w powieści Bułhakowa są wewnętrznie\nsprzeczne)\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 2 pkt - elementy treściowe zostały w pracy zorganizowane\nczęściowo problemowo, częściowo formalnie; podział wypowiedzi poprawny zarówno\nw skali ogólnej, jak i w zakresie struktury akapitów.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;\n2 zaburzenie spójności wynikają z braku powiązania treści w akapicie.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 2 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;\n12 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 0 pkt - praca zawiera 20 błędów interpunkcyjnych.\nŁącznie\n21 punktów\n118 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-rozszerzony/zad-Temat_3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":107,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2023","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny","text_html":"

Temat 3.
Między utopią a antyutopią.
Punktem wyjścia swoich rozważań o literackich obrazach budowania idealnego świata
uczyń Małą apokalipsę Tadeusza Konwickiego.
W pracy odwołaj się do:
Małej apokalipsy Tadeusza Konwickiego
utworów literackich z dwóch różnych epok
wybranego kontekstu.
Przykładowe ocenione rozwiązania
Przykład 1.
Błędy
rzeczowe,
błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
Historia i literatura pokazują nam, jak różnie może wyglądać świat
i jak dynamicznie dochodzi w nim do przemian. Najmniej łaskawe dla
społeczeństwa są oczywiście czasy wojny, wśród nich dwie największe
i najbardziej dramatyczne w skutkach, ale również okresy rządów
totalitarnych i autorytarnych, kiedy jednostka zostaje podporządkowana
ideom partyjnym. Paradoksem jest, że zazwyczaj wprowadzanie takich
systemów jest umotywowane chęcią stworzenia rzeczywistości
idealnej, eliminującej cierpienie, ból, niedoskonałości ówczesnego
sprawowania władzy. Już Platon, jeden z myślicieli starożytnej Grecji,
w pracy pt. „Państwo” przedstawiał arkadyjską wizję społeczeństwa pod
elektoratem rządów totalitarnych. Filozof wiązał nierozłącznie kontrolę
nad poszczególnymi sferami życia obywatela z warunkiem uzyskania
pełni szczęścia wśród mieszkańców objętych tym systemem. Jego
rozważania stanowią dla wielu pisarzy i myślicieli wieków dalszych
punkt wyjścia do zbadania, czy tak naprawdę owa arkadia nie jest
jednocześnie ograniczeniem podstawowych swobód.
W dobie renesansu, a więc w czasach powrotu do idei antycznych,
filozof Thomas More stworzył własną definicję państwa idealnego,
nazywając go utopią. W pracy o tym samym tytule zobrazował wyspę i
obowiązujące na niej zasady, które niewątpliwie zbliżone są do wizji
arkadii Platona: brak własności prywatnej, wyznaczony czas na pracę i
odpoczynek, ingerencja w życie jednostki. Co więcej, postulaty te
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
108 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2022/2023
sp.
sp.
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
przypominają chociażby system komunistyczny wprowadzony w Polsce
po II wojnie światowej, a więc około 4 wieki później. Udowadnia to, jak
blisko oscylują wokół siebie opisywane w różnych okresach
wyobrażenia utopijnego społeczeństwa.
Spojrzenie filozofów na istotę uczynienia świata idealnym
pociągnęło za sobą chęć przełożenia owych wizji na konkretny obraz√
przez co również pisarze zajmowali się zagadnieniem arkadii i jej
konsekwencji. ‿ Pozostając w temacie Polski Ludowej, jednym z
utworów, które nawiązują do systemu komunistycznego i przedstawiają
jego cechy jest „Mała apokalipsa” Tadeusza Konwickiego. Autor opisał
w
niej
historię
intelektualisty,
któremu
powierzono
zadanie
samospalenia w akcie manifestacji wolności i zerwania z obowiązującą
doktryną. Cały tekst poświęcony jest nie tylko ukazaniu form ucisku
społeczeństwa i propagowania partyjnych postulatów, ale także próbie
odpowiedzenia na pytanie, jaki wpływ rzeczywiście ma taka postać
rządów na obywateli. Autor dochodzi do wniosku, że system totalitarny
wprowadza jednostkę w marazm, pozbawia go indywidualności, ale też
chęci do funkcjonowania w zastanym świecie. Według książki każdy
przeżywa swoją „małą”, czyli osobistą apokalipsę, co sumarycznie
prowadzi do degradacji całego społeczeństwa.
Kolejny obraz świata oparty na konstrukcji utopii, to dystopia, czyli
„czarna wizja przyszłości” Oceanii opisana w książce Georga Orwella
„Rok 1984”. Precyzując, kraj ten przedstawia się czytelnikowi jako
arkadia poprzez władzę i jej metodę „niekończącej się wojny”, ale jako
antyutopię poznajemy go z perspektywy głównego bohatera. ‿ Tzw.
Partia, czyli najwyższa instytucja prawna sprawująca porządek
w krainie, utrzymuje pozory prowadzonej na granicach wojny w celu
uwiarygodnienia swoich propagandowych haseł, których podstawą jest
twierdzenie: w państwie jest najlepiej, bo wszędzie indziej panuje
niepokój. Oprócz tego władza próbuje już nie tylko kontrolować czyny
obywateli, ale także wniknąć do ich umysłów i wpływać na ich
światopogląd, czego następstwem jest hierarchizacja społeczeństwa,
ograniczenie wolności jednostek, a w konsekwencji uzyskanie
pozornego spokoju i panowania nad sytuacją w Oceanii. Cechy te
zarówno Platon, jak i More wyszczególnili jako czynniki niezbędne do
funkcjonowania utopii. Obok tego wysuwa się spojrzenie na świat
jęz.
jęz.
√ int.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 109
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
jednego z jego mieszkańców Oceanii - Winstona, który usilnie próbuje
uwolnić się z kajdan reżimu. Jako jednostka inteligentna potrafi on
oddzielić sferę partyjną od osobistego myślenia, zauważyć absurdy i
mankamenty państwa: ubóstwo, ciągły strach, dyskryminację, ucisk
rządzących, obłudę. Jego spojrzenie pozwala rozgraniczyć działania
Partii i faktyczną rzeczywistość, co z kolei prowadzi do mieszania się
kategorii - arkadia opisana w „Roku 1984” bardzo łatwo staje się
dystopią i na odwrót.
Świat nieustanie próbuje być kształtowany i podporządkowywany
w imię stworzenia lepszego jutra, jego perfekcyjnej wersji, jednak
granica między ładem i harmonią a wprowadzeniem stanu destrukcji i
degradacji okazuje się delikatna. Przykłady, zarówno te historyczne, jak
i literackie, potwierdzają, że dobre chęci nie wystarczą w sytuacji, gdy
wprowadza się reżim i narzuca własną ideologię. Utopia jako państwo
bez obowiązującej doktryny totalitarnej nie ma racji bytu, co udowadniali
na przestrzeni lat filozofowie i pisarze (Platon, More), ale jednocześnie
wraz z owym ustrojem następuje czas ucisku i ograniczeń, co kształtuje
typowy obraz dystopii, uwidoczniony w „Małej apokalipsie” Konwickiego
i „Roku 1984” Orwella. Można stwierdzić, iż utopia i dystopia są
swoistym uzupełnieniem, a bez jednego nie istnieje drugi. Powinno być
to przestrogą dla przyszłych polityków, rządzących i wizjonerów świata,
że dążenie do idealności prowadzi w gruncie rzeczy do upodlenia i
demoralizacji społeczeństwa, a to tylko cofa i niszczy osiągnięty
postęp.
/716 wyrazów/
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.

\n
  1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości
\n

spełnia formalne warunki:
znajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z trzech różnych epok, w tym
do lektury obowiązkowej (Małą apokalipsę Tadeusza Konwickiego, Rok 1984
Georga Orwella)
w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
jest wypowiedzią argumentacyjną
nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.

\n
  1. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt
\n

w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Małą apokalipsę Tadeusza
Konwickiego (funkcjonalna analiza obrazu świata pozornej arkadii, obraz antyutopii
rodzącej dramaty jednostek, pełne wnioskowanie argumentacyjne dotyczące
obrazu państwa totalitarnego i dramatu bohatera); również w pełni funkcjonalnie
wykorzystano odniesienie do Roku 1984 Georga Orwella (analiza cech dystopii,
110 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2022/2023
wizji świata z punktu widzenia bohatera w odniesieniu do filozoficznych
i ideologicznych koncepcji szczęśliwego społeczeństwa) oraz odniesienia do Utopii
Thomasa
More’a
(obraz
utopijnego
państwa,
które
staje
się
swoim
przeciwieństwem
funkcjonalnie wykorzystano również kontekst interpretacyjny (filozoficzny -
platońska koncepcja państwa jako punkt odniesienia do rozważań i analizy kreacji
państwa totalitarnego w analizowanych utworach literackich)
bogata argumentacja
funkcjonalność omówionych dzieł literackich i kontekstu interpretacyjnego
pogłębiającego rozważania świadczą o erudycji zdającego.

\n
  1. Kompozycja wypowiedzi
\n

3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy
zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,
jak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób
wyrazisty i konsekwentny.
3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;
2 zaburzenie spójności wynikają z braku powiązania treści w akapicie.
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.

\n
  1. Język wypowiedzi
\n

4a. Poprawność językowa: 0 pkt - szeroki zakres środków językowych
(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;
17 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 1 błąd interpunkcyjny.
Łącznie
28 punktów
Przykład 2.
Błędy
rzeczowe,
błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
Odmienne wizje świata od lat stanowią powód do długich dyskusji
i czynów, które często zmieniają bieg historii. Na przestrzeni epok jest
to nadal chętnie podejmowany temat, zarówno w literaturze, jak i na
scenie politycznej. Ludzie stale dążą do stworzenia idealnego świata,
pisarze, poeci opisują swoje pomysły i przemyślenia w wielu dziełach.
Granica między utopią a antyutopią jest niezwykle płynna, w dużej
mierze zależy od poglądów jednostki i wpływającego na nią otoczenia.
Literackie obrazy budowania idealnej rzeczywistości są uzależnione od
czasów, w jakich powstały.
W
powieści
Tadeusza
Konwickiego
„Mała
apokalipsa’’
przedstawiono obraz, które można odnieść do realiów świata
komunistycznego. Świata, którego zamysł miał być perfekcyjny,
jęz.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 111
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
a którego
mechanizmy
funkcjonowania
Konwicki
obnaża.
W komunizmie stawiano na zniesienie własności prywatnej, wszystko
miało być wspólne, jednakie dla każdego. Jak pokazała historia√ z tego
systemu wyszło o wiele więcej złego. Co mogło być tego przyczyną?
Wizja wspólnej utopii przemieniła się w realia zbiurokratyzowanych,
nadmiernie zorganizowanych metod dyktatorskich. Zobrazowana
w utworze rzeczywistość to rozpadające się budynki, oznaki
zniewolenia,
stały
brak
podstawowych
produktów,
malejąca
indywidualność. To symbole upadku utopii. Główny bohater powieści
dobrze zdaje sobie sprawę, jak wyglądają otaczające go miejsca,
dostrzega wszechobecny reżim, cenzurę, sam jest przepytywany,
legitymowany przez milicję. Pragnie dla ludzi wolności. Dla słuszności
idei opozycji jest gotowy do publicznego samospalenia, bo nie takiego
świata pragnie dla przyszłych pokoleń. Komunistyczna władza odebrała
wszystkim marzenia i możliwości spełnienia ich; władza zaczęła
propagować pracę dla państwa jako jedyną słuszną powinność.
Jedną z pierwszych utopijnych wizji stworzył Platon, opisał ją
w swoim dziele zatytułowanym ,,Państwo’’. Własne przeżycia skłoniły
go do zaproponowania zmian, które miałyby na celu poprawę poziomu
życia. Filozof przemyślał każdy punkt. Przede wszystkim twierdził, że
utopia powinna składać się z trzech grup, kast, które współpracują,
ponieważ tylko wtedy państwo może dobrze działać. Popierał
równouprawnienie płci, propagował takie cechy jak męstwo, odwaga,
sprawiedliwość. Wszystkie jego idee w teorii wydawały się ciekawe,
nowatorskie, zwłaszcza jak na tamte czasy. Ale co√ jeśli na pozór
idealna współpraca przemienia się w rutynową, schematyczną pracę,
gdzie każdy musi znać swoje miejsce i nie ma prawa, by ktokolwiek
dążył do osiągnięcia prywatnego szczęścia? Obywatele takiego
społeczeństwa, choć na pozór spędzają większość swojego czasu w
pracy, która jest najważniejsza, tak naprawdę się nie znają, małżeństwa
są zawierane często losowo, a wychowaniem dzieci (najlepiej tylko
zdrowymi i w pełni sprawnymi) zajmuje się państwo. Nie istnieje
indywidualizm jednostek, które są całkowicie poddane państwu, ich
życie poddane jest pełnej kontroli. Platon wspomniał także o hierarchii
społecznej opartej na wiedzy - pełną wiedzę mają jedynie mędrcy,
dzięki czemu mają dostęp do wszelkich tajemnic; mniej wiedzą
√ int.
jęz. √ int.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
112 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2022/2023
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
wojownicy, a prości ludzie posiadają jedynie namiastkę prawdy.
W takim
społeczeństwie,
sprawiającym
wrażenie
spokojnego,
harmonijnego, opartego na współpracy i sprawiedliwie rządzonym, po
bliższym zapoznaniu się można zauważyć jego wady. To brak wolności
i szacunku dla pojedynczych istnień, traktowanych jak maszyny,
stworzone do pracy dla wyższego dobra, jakim jest państwo.
Na granicy utopii i antyutopii balansuje także Rodion
Raskolnikow, bohater powieści Fiodora Dostojewskiego. Młodzieniec
jest przekonany o wyższości swojej wizji. Wielokrotnie z dumą
wspomina o swoich pomysłach i robi wszystko, by osiągnąć
poszczególne szczeble√ dążąc do celu. W gazecie zamieszcza własne
przemyślenia, które uważa za niezwykłe. Wierzy, że znaczy więcejX niż
przeciętny obywatel, czuje się nadczłowiekiem. Jest o tym tak święcie
przekonany, że w jego mniemaniu ma obowiązek ulepszania świata,
usuwania z niego niepotrzebnych, gorszych ludzi. Nie istnieją dla
Rodiona żadne zasady, prawo. Własne wizje tak bardzo go
zaabsorbowały, że zaczął posuwać się do czynów okrutnych, jak
zaplanowane morderstwo. Co więcej, nie odczuwał nawet skruchy po
dokonaniu zabójstwa, czuł się usprawiedliwiony, ponieważ zrobił to dla
wyższych celów. Raskolnikow tak głęboko zatracił się w swoich wizjach
o utopii, że nie zauważył, jak bardzo są one szkodliwe. Przekroczył
wszelkie granice moralności.
Na przykładach z historii świata można zauważyć, jak często
radykalne zmiany wizjonerów doprowadziły do zniszczenia wielu
państw. Sny o utopii od lat nie dawały spokoju wielu postaciom. Można
wspomnieć chociażby o Adolfie Hitlerze, który początkowo swoimi
pomysłami zyskał ogromną popularność oraz uznanie w Niemczech.
Wkrótce jednak przekonano się o okrucieństwie jego wizji o idealnym
państwie zamieszkiwanym tylko przez idealnych ludzi, perfekcyjnej
rasy. Wprowadzono totalitarny system, w którym nie ma miejsca na
wolność jednostki, a każdy element życia poddany jest pełnej kontroli.
W czasie wojny obywatele państwa nazistowskiego byli tak
zafascynowani ideą ich władcy, że nie potrafili racjonalnie myśleć
i w imię utopii posuwali się do okrutnych działań. Jak widać, czasem nie
potrzeba nawet zbyt wiele czasu, by utopia przekształciła się
w antyutopię.
jęz.
√ int.
X int.
jęz.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 113
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
Cienka granica między utopią a antyutopią zaciera się bardzo
łatwo. We wspomnianych przypadkach zaczynało się od chęci zmiany
świata, a w niedługim czasie ten sam świat legł w gruzach, na których
zbudowano systemy kontrolujące wszystkie dziedziny życia obywateli,
którzy utracili własną wolność. W teorii wiele idei wydawało się być
naprawdę wspaniałymi. Ale w praktyce ukazywały się pewne wady,
które zamiast skorygować, wprowadzono. W skutkach okazało się to
katastrofalne. Niewiele trzeba, by wpaść z jednej skrajności w drugą.
Każdy chciałby żyć w pięknym świecie. Ale warto pamiętać o
podstawowych prawach człowieka do wolności.
/819 wyrazów/
jęz.
jęz.
jęz.

\n
  1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości
\n

spełnia formalne warunki:
znajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z trzech różnych epok, w tym
do lektury obowiązkowej (Państwa Platona, Małej apokalipsy Tadeusza
Konwickiego, Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego)
w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
jest wypowiedzią argumentacyjną
nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.

\n
  1. Kompetencje literackie i kulturowe: 12 pkt
\n

w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Małą apokalipsę Tadeusza
Konwickiego (funkcjonalna analiza obrazu świata, który oddaje realia czasów PRL-
u i porządku państwa komunistycznego, jest w zamyśle utopijną krainą
szczęśliwości, a w rzeczywistości okazuje się antyutopią); również w pełni
funkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Państwa Platona (analiza platońskiej
teorii
szczęśliwego
państwa, które
w rzeczywistości
staje
się własnym
przeciwieństwem, z utopii zmienia się w obraz państwa podporządkowującego
sobie obywateli, ograniczającego ich wolność); częściowo funkcjonalnie została
wykorzystana Zbrodnia i kara Fiodora Dostojewskiego (utopijność pragnień
Raskolnikowa nie została w pełni odniesiona do obrazu państwa i społeczeństwa,
analiza tych mechanizmów jest powierzchowna i ogólnikowa)
funkcjonalnie wykorzystano również kontekst interpretacyjny (kontekst historyczny

\n\n

jako przykład utopii, która przeradza się w antyutopię o zbrodniczych cechach)
bogata argumentacja
wykorzystanie kontekstu interpretacyjnego pogłębiającego rozważania świadczą
o erudycji zdającego.

\n
  1. Kompozycja wypowiedzi
\n

3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy
zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,
jak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób
wyrazisty i konsekwentny.
3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny.
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.
114 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2022/2023

\n
  1. Język wypowiedzi
\n

4a. Poprawność językowa: 2 pkt - szeroki zakres środków językowych
(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;
11 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 4 błędy interpunkcyjne.
Łącznie
25 punktów
Przykład 3.
Błędy
rzeczowe,
błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
sp.
rzecz.
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
Człowiek od wieków dąży do życia w szczęściu i dobrobycie, do
wyzbycia się wszelkich trosk i problemów. W odpowiedzi na tą potrzebę
powstało wiele wizji utopii - idealnego świata, wolnego od zmartwień i
niedogodności. Pomimo wielkich aspiracji do ideału społeczeństwaX
owe założenia nie liczyły się jednak z obiektywną rzeczywistością.
Przeciwieństwem do takiej koncepcji jest antyutopia - wizja świata
upadłego, zmierzającego do katastrofy. Utopia jest wizją idealnej
rzeczywistości,
ale
antyutopia
wchodzi
w
polemikę
z
jej
nierealistycznymi założeniami. Przedstawiony w niej idealny porządek
społeczny opiera się na ubezwłasnowolnieniu jednostki i całkowitej
kontroli organów władzy nad nią. Utopia była i jest bowiem
przeciwstawieniem dla zepsutego, nieuporządkowanego, zastanego
przez artystę świata.‿Między tymi pojęciami istnieje jednak bardzo
cienka granica - to od danej jednostki i jej podejścia zależy√ w którą
stronę skieruje swój umysł i duszę.
Tadeusz Konwicki w swojej powieści „Mała apokalipsa” opisuje
rzeczywistość komunistycznej Polski. W zamyśle miały być to realia
równości, braterstwa, bezklasowego społeczeństwa i kultu uczciwej
pracy. Wartością fundamentalną było dobro wspólne, dzielone na
wszystkich obywateli. Zatem jakim sposobem ustrój ten przeszedł do
historiiX jako jeden z najbardziej uciążliwych lat w historii naszego
kraju? Konwicki w swoim dziele obnaża mankamenty tego tworu.
Z początku
idealna
wizja
przerodziła
się
w
aparaty
zbiurokratyzowanego terroru. Szara, depresyjna codzienność, życie
w stagnacji uwydatniały tylko wyobcowanie ludzi w tym systemie.
Człowiek traktowany był jako element całości, a nie jako samodzielne
jęz.
x int.
jęz.
jęz.
√ int.
jęz.
jęz.
X int.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 115
rzecz.
sp.
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
indywiduum. Wspaniała wizja utopijnego społeczeństwa nie przetrwała
w ludzkiej rzeczywistości i przerodziła się w obraz degradacji i upadku
moralności. Główny bohater - literat dostrzega te wszystkie aspekty.
Realia√ w których żyje√ go duszą. Jego świat wypełniony jest groteską,
ludźmi, którzy korzystając z systemu, nie wierzą w niego, a nawet go
nie akceptują. Konwicki pokazuje swojego bohateraX jako logicznie
myślącą jednostkę, pomiędzy zakłamanym światem władzyX a
opozycją, która posiada nie tylko to dobre oblicze.
Życie w państwie komunistycznym przedstawia również historia
opisana w „Mistrzu i Małgorzacie” Michaiła Bułhakowa w wątku
moskiewskim.
W
socjalistycznej
Moskwie
lat
trzydziestych
dwudziestego wiekuX nie ma miejsca na potrzeby i aspiracje jednostki

\n\n

swoich elementarnych potrzeb, nie ma miejsca na cele osobiste czy
prywatność. Wszyscy obywatele mają obowiązek służyć aparatowi
władzy i ogółowi społeczeństwa. Ludzie niewygodni dla systemu są
usuwani
w
osobliwych
okolicznościach.
Jest
to
totalitarna
rzeczywistość w której człowiek jest stłamszony i zniewolony. Utwór
Bułhakowa ukazuje się jako antyutopia, pokazująca√ jak zniewolenie
i nieszczerość prowadzi do upadku moralności i chaosu.
Często zdarza się również, że wizja utopii rodzi się w osobnej
jednostce. Dana osoba uważa się za kogoś nadzwyczajnego, kogoś,
kto dostrzega więcej aspektówX niż przeciętny szary człowiek. Jest
przekonany o tym, że jako jedyny może coś zmienić i ulepszyć
funkcjonowanie ogółu ludzkości. Bohater powieści „Zbrodnia i kara”
rosyjskiego pisarza Fiodora Dostojewskiego jest przedstawicielem
takiego sposobu myślenia. Rodion chce sobie udowodnić, że
osamotniona jednostka jest w stanie wpłynąć na funkcjonowanie całego
społeczeństwa. Środowisko√ w jakim żyje, tylko sprzyja wyalienowaniu
i zamykaniu się w sobie z nurtującymi go problemami. Jest przekonany,
że musi dokonać jakiegoś wielkiego czynu, aby udowodnić sobie, że
jest jednostką wybitną, która decyduje o sobie. Dzieli ludzi na zwykłych
i niezwykłych, z czego ci drudzy powinni mieć prawo do naginania
i łamania prawa i zasad moralnych w imię idei. Pogląd√ jakim kierował
się Raskolnikow√ jest przykładem antyutopii, w której dostrzec można
√ √ int.
X int.
X int.
jęz.
X int.
√ int.
jęz.
x int. jęz.
√ int.
√ int.
√ int.
116 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2022/2023
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
upadek moralności i człowieczeństwa tylko dla udowodnienia własnej
racji i w obronie przekonań.
Wizja idealnych struktur społecznych nie jest myślą nową. Takie
problemy poruszali już starożytni myśliciele. Platon - grecki filozof i
uczeń Sokratesa√ wyłożył swoje poglądy na ten temat w dziele
zatytułowanym Państwo. Dostrzegał w ówczesnych systemach
państwowych oligarchiiX czy demokracji zalety, ale skupiał się na ich
wadach. Idealne społeczeństwo dzielił na 3 grupy - najwyższą władzę,
strażników oraz trzecią warstwą byli pracownicy i rzemieślnicy. Poza
tymi strukturami umieścił natomiast niewolników. Porównał ludzi do
jednego organizmu, w którym każdy organ funkcjonuje dla dobra
całości. Człowiek powinien pozostawać w swojej warstwie i wykonywać
to√ co jest mu z natury przydzielone. W związku z tymX sprzeciwiał się
idei własności prywatnej, która mogłaby popchnąć jednostkę do
aspiracji posiadania coraz większego majątku, a nie jest to czyn służący
ogółowi społeczeństwa, tylko celom osobistym. Aby temu zapobiec,
obywatele nie powinni być pozostawiani bez odgórnego nadzoru.
Gospodarka i przepływ dóbr muszą być kontrolowane przez władzę,
a życie jednostek ma być podporządkowane rządzącym. Jego wizja
państwa została jednak tylko w ramach niespełnionej idei. Jej zasady
jednak przypominają totalitarne struktury, w której warstwa rządząca
ma całkowitą kontrolę nad obywatelami. Człowiek w państwie
platońskim miał być bowiem tylko elementem całego organizmu, nie
niezależną osobą. Na tym przykładzie widać cienką granicę√ jaka
występuje pomiędzy utopiąX a antyutopią√ i jak łatwo jest tą granicę
przekroczyć.
Mimo upływów wieków temat ten wciąż jest inspiracją do głębokich
przemyśleń. Chęć ulepszania i rozwijania otaczającego nas świata leży
w ludzkiej naturze. Utopia pokazywała√ jak osiągnąć idealne
społeczeństwo, a antyutopia ujawniała mechanizmy jej osiągania -
terror, kontrolę i przymus. Po drodze ginęła jednak ludzka wolność
i niezależność. /806 wyrazów/
jęz.
√ int.
x int.
jęz.
√ int. X int.
jęz. jęz.
√ int.
X√ int.
√ int.

\n
  1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości
\n

spełnia formalne warunki:
znajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z trzech różnych epok, w tym
do lektury obowiązkowej (Małej apokalipsy Tadeusza Konwickiego, Mistrza
i Małgorzaty Michaiła Bułhakowa, Państwa Platona)
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 117
w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
jest wypowiedzią argumentacyjną
nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.

\n
  1. Kompetencje literackie i kulturowe: 10 pkt
\n

w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Małą apokalipsę Tadeusza
Konwickiego (funkcjonalna analiza sposobu budowania obrazu peerelowskiej
rzeczywistości w powieści, miejsca, które pozbawia człowieka woli życia, odbiera
wolność jednostce); również w pełni funkcjonalnie zastosowano odniesienie do
Państwa Platona (analiza platońskiej teorii państwa, utopijnych założeń, które stają
się własnym przeciwieństwem, ukazanie cienkiej granicy między utopią
a antyutopią), częściowo funkcjonalnie wykorzystano odniesienia do Mistrza
i Małgorzaty Michaiła Bułhakowa (ogólnikowa analiza koncepcji państwa
totalitarnego)
odwołanie do Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego można uznać za funkcjonalny
literacki kontekst interpretacyjny, pozwalający poszerzyć koncepcję utopii
o wyidealizowane, ale destrukcyjne teorie i pomysły jednostki chcącej naprawy
świata i budowy nowych struktur społecznych
bogata argumentacja
kontekst interpretacyjny pogłębiający rozważania świadczy o erudycji zdającego
dwa błędy rzeczowe obniżają ocenę pracy (powieść Konwickiego nie opisuje
realiów państwa komunistycznego, skoro nie jest dokumentem; stwierdzenia
dotyczące realizacji potrzeb jednostki w powieści Bułhakowa są wewnętrznie
sprzeczne)

\n
  1. Kompozycja wypowiedzi
\n

3a. Struktura wypowiedzi: 2 pkt - elementy treściowe zostały w pracy zorganizowane
częściowo problemowo, częściowo formalnie; podział wypowiedzi poprawny zarówno
w skali ogólnej, jak i w zakresie struktury akapitów.
3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;
2 zaburzenie spójności wynikają z braku powiązania treści w akapicie.
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.

\n
  1. Język wypowiedzi
\n

4a. Poprawność językowa: 2 pkt - szeroki zakres środków językowych
(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;
12 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 0 pkt - praca zawiera 20 błędów interpunkcyjnych.
Łącznie
21 punktów
118 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2022/2023

","solutions":[]}